Kompostowanie – naturalny sposób na odpady!
Ustawa o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. definiuje bioodpady jako odpady ulegające biodegradacji z ogrodów i parków, odpady spożywcze i kuchenne z gospodarstw domowych, gastronomii, zakładów zbiorowego żywienia, jednostek handlu detalicznego, a także porównywalne odpady z zakładów produkujących lub wprowadzających do obrotu żywność.
Kompostowanie (organiczny recykling) – naturalna metoda unieszkodliwiania
i zagospodarowania odpadów, polegająca na rozkładzie substancji organicznej przez mikroorganizmy – bakterie tlenowe, nicienie, grzyby etc. Jest to proces przetwarzania substancji w kontrolowanych warunkach w obecności tlenu (powietrza), w odpowiedniej temperaturze i wilgotności. Kompost, jako podłoże bogate w łatwo przyswajalne przez rośliny składniki stosowany jest jako substancja poprawiająca właściwości gleby w miejskich zieleńcach, w ogrodnictwie, rolnictwie. Pełnić może rolę nawozu, źródła kwasów humusowych. Kompostowanie jest kontrolowanym rozkładem materii organicznej. Zamiast pozwalać naturze na powolny rozkład biomasy, kompostowanie zapewnia optymalne środowisko, w którym organizmy kompostujące mogą się najlepiej rozwijać.
Zasady kompostowania:
- Kompostownik sporządzamy z drewnianych desek lub nabywamy gotowy, ażurowy pojemnik do kompostowania bez dna.
- Umieszczamy go, jeśli jest to możliwe, w cieniu.
- Na początek wrzucamy trochę zeszłorocznego kompostu. Jeżeli jest to pierwszy nasz kompostownik, możemy dodać zakupiony starter lub niewielką ilość nabytej, gotowej ziemi ogrodowej.
- Potem stopniowo dodajemy odpady organiczne.
- Uwaga! Do kompostu nie wrzucamy: metalu, kolorowych gazet, szkła, plastiku, mięsnych odpadów kuchennych i kości oraz zainfekowanych roślin ogrodowych.
- W celu skrócenia procesu rozkładu, każdą świeżo złożoną porcję odpadów przysypujemy warstwą żyznej ziemi ogrodowej.
- Podlewamy umiarkowanie wodą, utrzymujemy wilgoć i nie dopuszczamy do przesuszenia, nie wolno jednak przelewać!
- Aby przyspieszyć proces mineralizacji możemy zastosować zakupione w sklepie ogrodniczym ekologiczne „aktywatory” lub specjalne „startery do kompostu” zawierające mikroorganizmy inicjujące procesy rozkładu.
- Po ułożeniu każdej „porcji” odpadów kompost przykrywamy liśćmi, słomą albo workiem z juty, żeby nie tracił ciepła i wilgoci.
- Uwaga! Gdy poczujemy „niemiły” zapach, to możemy być pewni, że jest za mokro!
- „Przelany” kompost „ratujemy” przez wprowadzenie powietrza: nakłucia widłami, poruszenie całego kompostu, przełożenie mokrych warstw chłonącymi wodę tekturowy wytłaczankami po jajach, rozdrobnionymi gałązkami lub zgniecionymi w kule niekolorowymi gazetami – papier gazetowy świetnie osusza masę kompostową.
- Po 3-4 miesiącach kompost powinien być lekko przetrawiony.
Preferowane rodzaje kompostowników:
I. Kompostowniki ogrodowe (kompostowniki zamknięte) – najczęściej plastikowe lub drewniane pojemniki z otworami pozwalającymi na wentylację, stwarzające optymalne warunki do rozkładu. Zatrzymują ciepło powstające w czasie procesów, co znacznie przyspiesza dalszy rozkład materii. Kompostowniki zamknięte zwane są także termokompostownikami. Pozwalają zaoszczędzić miejsce w ogrodzie i mają estetyczny wygląd. Stanowią świetne rozwiązanie zwłaszcza w niewielkich ogrodach – są powszechnie dostępne, można je kupić w centrach handlowych, sklepach ogrodniczych. Układa się w nich warstwami zgromadzony wcześniej materiał lub dokłada na bieżąco. Taki sposób kompostowania polecany jest do małych ogrodów, w których ilość odpadów jest niewielka. Estetyczne kompostowniki w przeciwieństwie do pryzmy nie szpecą otoczenia, łatwo je też ukryć wśród roślin.
II. Drewniane kompostowniki o budowie ażurowej (kompostowniki otwarte) – składające się jedynie z 4 ścian, mogą być zbudowane z desek, siatki lub innych materiałów. Można je kupić jako gotowe elementy, które są łatwe do samodzielnego wykonania. Zadaniem ścian jest głównie ograniczenie powierzchni, na której będą składowane odpadki organiczne. Nie powinny one być umieszczane na nieprzepuszczalnej, np. betonowej powierzchni, żeby umożliwić odpływ wilgoci i napływ potrzebnych bakterii i organizmów. Takie kompostowniki można też samodzielnie wykonać z okorowanych i zaimpregnowanych żerdzi. Najpierw należy wkopać w ziemię cztery elementy narożne, a następnie, w miarę napełniania przestrzeni, na przemian układać belki poziome. Między deskami powinno się pozostawić wąskie szpary, tak by powietrze miało dostęp do każdej z warstw pryzmy.
Na prawidłowo i wydajnie przebiegający proces kompostowania mają wpływ takie czynniki, jak:
– rodzaj materiału, jaki kompostujemy, jego różnorodność i bogactwo składników mineralnych,
– dostępność tlenu, który jest niezbędny, żeby nie następowało gnicie (przebiegające beztlenowo) i stymulowane było działanie pożytecznych mikroorganizmów,
– temperatura kompostowania – im jest wyższa, tym procesy rozkładu zachodzą szybciej,
– wilgotność masy organicznej – masa nie może być zbyt sucha, woda jest potrzebna dla zapewnienia żywotności niezbędnych mikroorganizmów i dżdżownic,
– ilość i jakość mikroorganizmów kompostujących, którą, jeśli zachodzi taka potrzeba, można dodatkowo wzbogacać i uzupełniać.
Co warto i należy kompostować?
Wysokomineralny kompost uzyskamy tylko ze zróżnicowanych odpadów. Do kompostownika warto zatem wrzucać:
– odpady kuchenne ulegające biodegradacji (np. obierki warzyw i owoców, skorupki jaj, fusy kawy, torebki herbaty),
– ścinki skoszonej trawy, siano,
– chwasty, przekwitłe, uschłe rośliny (bez nasion),
– ścięte gałęzie krzewów,
– opadłe liście (poza liśćmi dębu, olchy, buka i orzecha),
– trociny,
– popiół z kominka (drzewny),
– niewielkie ilości papieru (np. karton, ręczniki kuchenne),
– muł wydobyty z oczka wodnego,
– starą ziemię, np. z doniczek,
– obornik, ściółkę z kurnika.
Czego nie powinno się kompostować ?
Do składników, których umieszczanie w kompostownikach jest niepożądane, a czasem wręcz szkodliwe, należą:
– mięso i ryby, które wabią szczury, ptaki, muchy, gniją, wytwarzając nieprzyjemne zapachy,
– skórki po owocach cytrusowych z uwagi na ich niekorzystny wpływ na drobnoustroje i mikroorganizmy rozkładające masę,
– liście dębu, olchy, buka i orzecha, które zawierają szkodliwe dla kompostowania składniki,
– chore i porażone rośliny, które najlepiej jest spalić, by nie rozprzestrzeniać chorób,
– nasiona (zwłaszcza chwastów) i pestki, które mogą zacząć kiełkować, zakłócając przebieg procesów,
– materiały nie poddające się biodegradacji – metal, szkło, plastik,
– popiół z węgla kamiennego lub koksu,
– gazety i czasopisma ze względu na szkodliwe składniki farb i barwników.
