Gmina Józefów nad Wisłą jest położona w południowo – zachodniej części Wyżyny Lubelskiej, na prawym brzegu Wisły, na pograniczu subregionów. Ok. 90 % obszaru gminy znajduje się w obrębie subregionu zwanego Wzniesieniami Urzędowskimi. Zachodnia część gminy jest zaliczana do tzw. Małopolskiego Przełomu Wisły. W granicach gminy znajduje jedynie fragment Przełomu, ciągnie się od Kolonii Wałowice na południu do Kolonii Kaliszany na północy. Prawe zbocze przełomowej doliny Wisły pomiędzy Józefowem a Piotrawinem (gmina Łaziska) wznosi się do ok. 40 m ponad poziom rzeki, stanowiąc jeden z największych i najbardziej wartościowych pod względem naukowo – dydaktycznym górnokredowych profili geologicznych w Europie.
Wzniesienia Urzędowskie na obszarze gminy są rozczłonkowane na kilka części przez rzekę Wyżnicę i jej dopływ Podlipie oraz Potok Wrzelowiecki. Zbudowane są z utworów kredowych (opok i margli), miejscami przykrytych cienką warstwą współczesnych osadów piaszczysto-żwirowych. W północno-wschodniej części gminy, pomiędzy Podlipiem a Potokiem Wrzelowieckim, zwartą pokrywę tworzą utwory lessowe o miąższości do kilkunastu metrów. Z drugorzędnych form rzeźby szczególną uwagę zwracają wydmy, ukształtowane w postaci form parabolicznych (Niesiołowice, Bór, Graniczna) bądź wałów (tzw. Pieskowe Góry w Chruślankach Mazanowskich). Obszary wydmowe występują w obrębie teras nadzalewowych jak też na wierzchowinach, wydma k. Nasiołowic posiada wysokość ok. 10 m. W dnach dolin Wyżnicy i Podlipia występują torfy i namuły torfowe.
Rzeźbę charakteryzują występujące kontrasty pomiędzy wyniesionymi wierzchowinami a dnami dolin, różnica poziomów sięga 70 m. Spośród naturalnych form rzeźby, największą powierzchnię zajmują wierzchowiny i stoki. Wierzchowiny zbudowane są z lessu, miejscami silnie rozciętych erozyjnie. Najsilniej rozgałęzione agregacje wąwozów występują na gruntach Chruśliny, na pograniczu z gminą Opole Lub. Współczesne formy morfogenetyczne przebiegają w warunkach działalności człowieka. W wyniku wylesienia i intensywnej uprawy roli zaktywizowała się erozja wodna powierzchniowa i wąwozowa. Jej efektem jest miejscami gęsta sieć wąwozów oraz liczne wąwozy drogowe (głębocznice), spotykane głównie w obrębie stoków wierzchnowin.
Podstawowe dane o gminie Józefów nad Wisłą
| Gmina | Ludność | Powierzchnia [ha] |
Liczba sołectw |
|
| ogółem | w tym kobiety | |||
| Chodel | 6782 | 3393 | 10800 | 26 |
| Józefów | 7098 | 3517 | 14160 | 34 |
| Karczmiska | 6272 | 3020 | 9521 | 16 |
| Łaziska | 5478 | 2625 | 10932 | 25 |
| Opole Lub. | 17924 | 9117 | 19381 | 43 |
| Poniatowa | 15295 | 7712 | 8416 | 18 |
| Wilków | 4940 | 2383 | 7954 | 28 |
| Razem powiat | 63789 | 31865 | 80400 | 190 |
| Gmina | Powierzchnia ogółem w km2 |
Ludność | |||
| ogółem | Saldo migracji | Przyrost naturalny | na 1 km2 |
||
| Chodel | 108 | 6 964 | -26 | -14 | 64 |
| Józefów nad Wisłą | 141,6 | 7195 | – 26 | -48 | 50 |
| Karczmiska | 95,21 | 6 353 | -23 | -29 | 66 |
| Łaziska | 100,65 | 5 165 | -41 | -13 | 48 |
| Opole Lubelskie | 193, 81 | 18 921 | -53 | -42 | 98 |
| Poniatowa | 84,16 | 16 352 | -79 | -12 | 194 |
| Wilków | 79,54 | 5 348 | -6 | -23 | 6 |
Zagadnienia demograficzne
Głównym czynnikiem kształtujących się procesów rozwojowych w gminie są jej mieszkańcy. Na dzień dzisiejszy gmina Józefów nad Wisłą liczy 7098 mieszkańców, w tym 3517 kobiety i 3581 mężczyzn. Gęstość zaludnienia wynosi 52,04 osób/km2.
Analizując strukturę ludności Gminy Józefów według kryterium płci, można zauważyć wśród mieszkańców niewielką przewagę kobiet. W 2005 roku w gminie było 3702 kobiet, co stanowi 50,23 % wszystkich mieszkańców.
| Gmina | Powierzchnia ogółem w km2 |
Ludność | |||
| ogółem | Saldo migracji | Przyrost naturalny | na 1 km2 |
||
| Chodel | 108 | 6 964 | -26 | -14 | 64 |
| Józefów nad Wisłą | 141,6 | 7195 | -26 | -48 | 50 |
| Karczmiska | 95,21 | 6 353 | -23 | -29 | 66 |
| Łaziska | 100,65 | 5 165 | -41 | -13 | 48 |
| Opole Lubelskie | 193, 81 | 18 921 | -53 | -42 | 98 |
| Poniatowa | 84,16 | 16 352 | -79 | -12 | 194 |
| Wilków | 79,54 | 5 348 | -6 | -23 | 67 |
Pod względem ludności gmina zajmuje trzecie miejsce w powiecie. W gminie największą gęstość zaludnienia mają Józefów nad Wisłą i Chruślina Kolonia.
Bardzo niepokojącym zjawiskiem demograficznym, które występuje w gminie, jest ujemny przyrost naturalny. Gmina Józefów znajduje się na ostatnim miejscu w powiecie opolskim pod względem przyrostu naturalnego. Pierwsze miejsce zajmuje miasto Poniatowa ze wskaźnikiem -12.
Struktura wiekowa mieszkańców gminy jest jednym z najważniejszych czynników rozwojowych tego terenu. W gminie Józefów struktura wiekowa ludności jest korzystna. W roku 2002 w gminie tej było 3947 osób w wieku produkcyjnym (tj. 54,9 %), 1692 w wieku przedprodukcyjnym (tj. 23,5 %) oraz 1556 osób w wieku poprodukcyjnym (tj. 21,6 %).
O poziomie życia ludności gminy decyduje w dużej mierze poziom dochodów jej mieszkańców, który uzależniony jest od aktywności gospodarczej gminy. Duży wpływ mają uzyskiwane dochody, zarówno z pracy najemnej, świadczeń emerytalnych i rentowych, jak również ze sprzedaży produktów rolnych głównie owoców i warzyw i otrzymywanych zasiłków dla bezrobotnych. Grupy emerytów i rencistów posiadają własne źródła dochodu, ale często utrzymują się one na poziomie minimum socjalnego. Sytuacja osób w wieku produkcyjnym zatrudnionych w zakładach uspołecznionych lub prowadzących własną działalność gospodarczą określana jest jako średnia lub dobra. Wśród osób w wieku produkcyjnym znajduje się grupa osób o statusie bezrobotnego z prawem do zasiłku lub bez tego prawa. Ostatnia grupa ludzi o szczególnie trudnej sytuacji materialnej, spowodowanej różnymi dysfunkcjami społecznymi, otrzymuje wsparcie z pomocy społecznej.
Ludność w poszczególnych sołectwach gminy Józefów
Gmina Józefów obejmuje swym zasięgiem 37 wiosek, które tworzą 34 sołectw. Różnią się one między sobą zarówno pod względem zajmowanej powierzchni, jak i liczbą ludności. Poniższa tabela przedstawia stan na dzień 1 lipca 2011 roku.
| Sołectwo | Ludność | Powierzchnia [ha] |
| Basonia | 224 | 436,06 |
| Boiska Kolonia | 218 | 465,30 |
| Bór | 178 | 668,09 |
| Chruślanki Józefowskie | 365 | 756,63 |
| Chruślanki Mazanowskie | 158 | 352,65 |
| Chruslina | 523 | 944,74 |
| Chruslina Kolonia | 148 | 227,91 |
| Dębniak | 65 | 241,15 |
| Idalin | 228 | 455,12 |
| Józefów nad Wisłą | 991 | 365,57 |
| Kaliszany Kolonia | 214 | 526,72 |
| Kolczyn | 233 | 457,29 |
| Mariampol | 66 | 120,42 |
| Mazanów+Michałów | 406 + 46 | 1389,65 |
| Miłoszówka | 109 | 313,98 |
| Niesiołowice | 297 | 487,7 |
| Nieszawa | 81 | 229,43 |
| Nieszawa Kolonia | 24 | 108,62 |
| Nietrzeba | 171 | 253,99 |
| Owczarnia | 149 | 399,19 |
| Pielgrzymka | 41 | 157,49 |
| Pocześle | 72 | 121,15 |
| Prawno | 161 | 416,23 |
| Rybitwy | 287 | 952,09 |
| Spławy+Graniczna | 213 + 2 | 1028,18 |
| Stare Boiska | 275 | 609,61 |
| Stare Kaliszany+Łopoczno | 100 + 131 | 684,97 |
| Stasin | 60 | 178,86 |
| Stefanówka | 136 | 336,06 |
| Studnisko | 185 | 229, |
| Ugory | 126 | 237,73 |
| Wałowice | 115 | 300,44 |
| Wałowice Kolonia | 73 | 240 |
| Wólka Kolczyńska; | 234 | 503 |
| Razem | 7098 | 14156 |
Zanieczyszczenia środowiska
W gminie Józefów nad Wisłą, występuje szereg zagrożeń dla środowiska przyrodniczego. Najpoważniejsze odnoszą się do zanieczyszczeń wód. W wyniku działalności inwestycyjnej nastąpił postęp w zaopatrzeniu w wodę mieszkańców. Stopień zwodociągowania gminy przekracza 90%. Nastąpiła zdecydowana poprawa warunków życia ludności i pracy w rolnictwie, jednak dysproporcja między rozwojem zaopatrzenia w wodę a systemem zbierania i oczyszczania ścieków stwarza zagrożenie dla warunków sanitarnych i ochrony środowiska, zagrożone są zwłaszcza wody podziemne, nie posiadające na tym obszarze naturalnych izolacji. Stan czystości rzek mieści się, co najwyżej w III klasie czystości, głównymi przyczynami tego stanu jest brak kanalizacji terenów zabudowy, a także spływy powierzchniowe, związane z procesami erozji gruntów rolnych. Istotne zagrożenie dla środowiska i czystości wód wywołują tereny zdegradowane, poeksploatacyjne, które stają się miejscem nielegalnego składowania odpadów. Spotkać w nich można opakowania po środkach chemicznych. Zachodzące procesy gnilne powodują skażenia gleby, zanieczyszczenia i ścieki spływają bezpośrednio do wód gruntowych. Na obszarze gminy jest kilkanaście dzikich wysypisk. Dość znacznie zanieczyszczone są obrzeża lasów. Źródłem zanieczyszczeń powietrza są lokalne ciepłownie opalane głównie węglem. Rośnie zagrożenie zanieczyszczeniami odkomunikacyjnymi, główne trasy komunikacyjne przebiegają przez tereny zabudowane, na terenie gminy nie ma dróg obwodnicowych. Podatność na zanieczyszczenia aerosanitarne wynika z niskiej ilości zieleni izolacyjnej wzdłuż dróg.
Surowce mineralne
Na terenie gminy stwierdzono występowanie złóż kruszywa naturalnych oraz złoża surowców węglanowych. Należą do nich złoża kruszywa w rejonie miejscowości Stare Boiska ,Stefanówka Basonia oraz złoże wapienie i margli w rejonie miejscowości Kaliszan.
W granicach gminy zostały wyznaczone dwa obszary prognostyczne piasku i lessu, mogące służyć do eksploatacji na skalę lokalną (eksploatowane obecnie w trzech niewielkich piaskowniach), surowców ilastych: glina zwałowa (występująca w małych płatach w rejonie miejscowości Studnisko, Cegłówka i Graniczna) oraz lessów, występujących w pobliżu północno-wschodniej granicy gminy. Eksploatacja surowców wymaga opracowania dokumentacji geologicznej i uzyskania koncesji.
Torfy występują w dolinie Wyżnicy w postaci kilku płatów w rejonie wsi Mazanów, Boisk, Idalina i Chruślanek Józefowskich. Wchodzą w skład złoża „Dolina rzeki Wyżnicy”. Eksploatacja torfu jest ściśle uwarunkowana ochroną przyrody.
